كه خبث الحديد را نرم كوفته و پيخته مدت چهارده روز در سركهء تند بخيسانند پس برآورده در آب كندنا تا هفت روز بخيسانند و هر روز آب كندنا را تازه كنند پس برآورده خشك نموده خوب بسايند و بروغن بادام بريان كنند و يا بروغن خستهء زردالو و يا شفتالو و به كار برند و اين جهت امراض بواسير بهتر است * تدبير برادهء آهن و تنقيهء آن * آنست كه آهن را براده نموده در ميان سفال آب ناديده به آتش سرخ سازند و در روغن كنجد اندازند پس برآورده سرخ نمايند و در سركهء انكورى اندازند پس برآورده سرخ نموده در بول كاو اندازند پس در دوغ ماست كاو ترش پس برآورده شسته سائيده به كار برند * تدبير پوست بيضه * آنست كه قشر بيضهء مرغ يا شترمرغ را كرفته در آب شيرين بخيسانند و بكذارند تا متعفن شود و قشر رقيق اندرون آن را جدا كنند و آن آب را تبديل نمايند و همچنين تا ديكر آب متعفن نشود پس براورده خشك نموده سوده به كار برند * نوع ديكر * آنست كه به آب و نمك و خاكستر به همان قسم بخيسانند و در آخر به آب شيرين پاك شسته خشك نموده سوده به كار برند و براى اين امر پوست بچه برآورده بهتر است * تدبير حسك * آنست كه خسكدانه را در شير تازهء دوشيده سه شبانه‌روز سه مرتبه بخيسانند و هر مرتبه خشك نمايند و به كار برند و اين در تقويت باه بىعديل است * تدبير و اصلاح عسل بلادر * آنست كه بلادر را از ميان دوپاره نمايند و انبر آهني قوى را به آتش خوب كرم نمايند و قطعهاى بلادر را بدان بكيرند و به زور بفشارند تا عسل آن برآيد و آن را بدم كارد چوبى كرفته در ظرفى جمع نمايند و همچنين تا هر مقدار كه خواهند و يا آنكه بلادر را بر بده بر صفحهء آهنى كذارند و دستهء آهنى و يا غير آن را كرم كرده بر ان كذارند و به زور بفشارند تا عسل آن بالتمام برآيد جمع نمايند پس چون خواهند استعمال نمايند با روغن كردكان و اكر نباشد روغن كاو بجوشانند و استعمال نمايند و در دواء السنه و غير آن كه پوست آن داخل مىشود بايد كه مبالغه در اخذ عسل آن بالتمام ننمايند و بايد كه در حين اخذ عسل آن دست را بروغن كردكان چرب نمايند تا مجروح نكردد و چون بعضي مردم را به مجرد رسيدن بخار و عسل آن به بدن اعضا متورم مىكردد و بعضي را نه بايد كه اولا امتحان نموده آن‌چنان كسي متوجه اخذ آن نكردد و كفته‌اند در هنكامى كه جرم آن نيز داخل است نرم كوبيدن بلادر را با مغز كردكان و يا با كنجد و يا مغز نارجيل مقشر اصلاح آن است * اصلاح شبرم * آنست كه آن را بكوبند و يك‌شبانه‌روز در شير بخيسانند و در عرصهء آن سه بار شير را تبديل كنند پس خشك نمايند و هركاه جهت اورام و سدد احشا و ماء اصفر و اسهال بلغم و سودا استعمال نمايند بعد از پرورش بشير سه روز ديكر در آب كاسني و آب عنب الثعلب و آب رازيانه بخيسانند و خشك كنند و به كار برند و با قوابض صرفه استعمال آن جائز نيست * اصلاح ادويه جهت نشاط * مانند بيخ شبيبي و بيخ شوكران و امثال اينها كه در غايت يبوست و يا سميت باشند آنست كه نيم كوفته سه شبانروز در شير بخيسانند و مكرر تجديد شير نمايند پس خشك كرده در روغن بادام و يا روغن تخم كدو و يا روغن پسته يك هفته بپرورند و به كار برند و اكر آن چيز حار باشد در روغنهاى بارده و بارد را در روغنهاى حاره پرورده كنند و با مغزهاى مناسبه مخلوط نمايند * طريق ديكر * كه حكيم مير محمد مؤمن نوشته كه معمول من است و بيغائله مشاهده نموده‌ام آنست كه ادويهء مكيفه را بعد از آنكه دو سه روز در افتاب با عرقهاى مناسبه خيسانيده باشند بجوشانند و آب آن را جهت معاجين با عسل بجوشانند تا بقوام آيد و ادويهء آن معجون را با آن بسرشند و هركاه در حبوب استعمال كنند بايد كه با بعضي از ادويهء آن حب كه از جوشيدن رفع قوت آن نكردد بجوشانند تا همه آبها را جذب به خود كند انكاه با سائر ادويه سرشته حب سازند و بدان كه مراد از شير درين مواضع شير بز تازه دوشيده و يا شير كاو تازه دوشيده است و اولى شير بز است * اصلاح دبق * آنست كه بعد از آنكه دانه آن را برآورده باشند